Nowoczesne terapie farmakologiczne – przełom w leczeniu chorych z otyłością

Otyłość od lat ma status choroby (E66 wg ICD 10), a nie – jak wciąż bywa postrzegana – wyłącznie „kwestii stylu życia” czy „problemu estetycznego”. W polskiej populacji otyłość może dotyczyć nawet co trzeciej osoby dorosłej, a narastająca częstość występowania otyłości wśród dzieci i młodzieży zapowiada dalszy wzrost liczby pacjentów z powikłaniami metabolicznymi, sercowo-naczyniowymi i innymi konsekwencjami tej choroby.
Z perspektywy lekarza praktyka otyłość powinna być traktowana tak samo, jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2 czy przewlekły zespół wieńcowy tj. jako jednostkę chorobową wymagającą czynnego diagnozowania, schorzenie przewlekłe, które wymaga długoterminowego planu terapeutycznego i kluczowy, modyfikowalny czynnik ryzyka innych chorób.

Otyłość – choroba wielowymiarowa, wymagająca profesjonalnej opieki

Patogeneza otyłości jest złożona: czynniki genetyczne, endokrynologiczne, psychologiczne i środowiskowe splatają się, tworząc indywidualny obraz choroby u konkretnego pacjenta. Otyłość ma wiele „twarzy” – od fenotypu metabolicznie zdrowego, po ciężką, wielochorobową otyłość powikłaną licznymi schorzeniami towarzyszącymi. Każda z tych „twarzy” wymaga indywidualnej oceny, zrozumienia uwarunkowań oraz profesjonalnej, skoordynowanej opieki medycznej.

Rozpoznanie – proste. Leczenie – wciąż niedoceniane

Diagnoza otyłości jest, w porównaniu z wieloma innymi chorobami przewlekłymi, stosunkowo prosta – wystarczą obliczenie BMI, pomiar obwodu talii oraz ocena rozmieszczenia tkanki tłuszczowej. Nie wymaga to zaawansowanej aparatury – wystarczy proste obliczenie matematyczne lub „krawiecki pomiar”. Tym większa odpowiedzialność po stronie lekarza: pacjent nie może „udawać”, że problem nie istnieje.
Znacznie trudniejszym etapem jest skuteczna terapia. Coraz powszechniej wiadomo, że paradygmat „jedz mniej, ruszaj się więcej” jest dalece niewystarczający jako jedyne narzędzie.
Oczywiście modyfikacja stylu życia, dieta, zwiększenie aktywności fizycznej czy wsparcie psychologiczne pozostają fundamentem leczenia. Jednak w wielu przypadkach nie dają one zadowalających, trwałych efektów. Do niedawna oznaczało to, że kolejnym krokiem pozostaje wyłącznie chirurgia bariatryczna – bardzo skuteczna, ale inwazyjna i nie dla każdego pacjenta.

Przełom ostatniej dekady: farmakoterapia otyłości

Ostatnie lata przyniosły prawdziwy przełom w leczeniu chorych z otyłością dzięki rozwojowi skutecznych, nowoczesnych terapii farmakologicznych. Dysponujemy dziś lekami o różnych mechanizmach działania i udowodnionej skuteczności, pozwalającymi zarówno na redukcję masy ciała, jak i poprawę kontroli chorób towarzyszących.
Pojawia się więc szereg praktycznych pytań, z którymi mierzy się każdy lekarz leczący pacjentów z otyłością:

Kiedy i u kogo włączać farmakoterapię?
Który lek dobrać do konkretnego profilu klinicznego pacjenta?
Jak monitorować skuteczność i bezpieczeństwo terapii?
Jak długo prowadzić farmakoterapię i kiedy rozważać jej modyfikację lub zakończenie?
Jak integrować leczenie farmakologiczne z interwencją żywieniową, aktywnością fizyczną i wsparciem psychologicznym?

Na te właśnie pytania odpowiadają treści w platformie Medico PZWL z książki „Farmakoterapia otyłości. Kompendium” pod redakcją naukową prof. Lucyny Ostrowskiej i prof. Pawła Bogdańskiego.

Poznaj praktyczne podejście do tematu choroby otyłościowej, z uwzględnieniem realiów polskiego systemu ochrony zdrowia, które ułatwi włączenie nowoczesnego leczenia farmakologicznego otyłości do codziennej praktyki

Wprowadzenie do farmakoterapii otyłości – przypomnienie kluczowych mechanizmów regulacji łaknienia i gospodarki energetycznej m.in. fizjologicznej kontroli przyjmowania pokarmów, roli hormonów tkanki tłuszczowej i udziału hormonów przewodu pokarmowego. Zrozumienie tych mechanizmów ułatwia racjonalne stosowanie leków – pozwala lepiej przewidzieć ich działanie, możliwe działania niepożądane i potencjalne korzyści u konkretnych pacjentów.
Zasady farmakoterapii otyłości – praktyczne ramy decyzyjne. W części poświęconej ogólnym zasadom leczenia farmakologicznego omówione są: wskazania do rozpoczęcia farmakoterapii, kryteria doboru leku zgodnie z profilem pacjenta (choroby towarzyszące, wiek, preferencje, ryzyko działań niepożądanych) oraz reguły monitorowania bezpieczeństwa (badania kontrolne, objawy alarmowe). Szczególnie cenny jest praktyczny algorytm doboru leków, który może stać się realnym narzędziem w codziennej praktyce, pomagając usystematyzować decyzje terapeutyczne w gabinecie POZ, poradni diabetologicznej, kardiologicznej czy poradni leczenia otyłości.
Zasady monitorowania skuteczności leczenia farmakologicznego – cele terapeutyczne, punkty kontrolne, kryteria kontynuacji lub zmiany leczenia.
Szczegółowe omówienie leków zarejestrowanych do farmakologicznego leczenia choroby otyłościowej w tym ich mechanizmy działania, wskazania i przeciwwskazania, oczekiwaną skuteczność redukcji masy ciała i wpływ na choroby współistniejące. Prof. Jarosław Woroń wskazuje też możliwe ograniczenia terapii – interakcje leków w farmakoterapii otyłości – aspekty praktyczne.
Medyczna interwencja żywieniowa – często brakujące ogniwo. Cennym uzupełnieniem jest część poświęcona zasadom prowadzenia medycznej interwencji żywieniowej u pacjentów leczonych farmakologicznie z powodu otyłości. To obszar, który w praktyce bywa zaniedbywany, a w rzeczywistości może przesądzać o skuteczności farmakoterapii, trwałości uzyskanej redukcji masy ciała i akceptacji leczenia przez pacjenta. Odpowiemy na pytanie jak łączyć leczenie farmakologiczne z modyfikacją żywienia tak, aby obie interwencje się wzajemnie wzmacniały, a nie funkcjonowały obok siebie.

Poznaj i posłuchaj podcastów Medico PZWL o farmakoterapii otyłości

W odcinkach prof. Artur Mamcarz i prof. Alina Kuryłowicz omówią: