Zima niezmiennie stanowi okres zwiększonej liczby urazów narządu ruchu — zarówno wśród osób aktywnie spędzających czas na stokach narciarskich, jak i tych, które doznały urazu podczas zwykłego spaceru. Oblodzone chodniki, ośnieżone parkingi czy zmienna przyczepność nawierzchni generują szerokie spektrum obrażeń, które lekarze muszą diagnozować i prowadzić zgodnie z aktualnymi standardami. Analiza zaleceń pourazowych pokazuje, że urazy zimowe rzadko są „niewinne”, a ich prawidłowe zaopatrzenie wymaga konsekwentnego stosowania protokołów postępowania.
Urazy wynikające z poślizgnięć – codzienna rzeczywistość zimowych SOR-ów
Największą grupę stanowią pacjenci po nagłym poślizgnięciu, często z upadkiem na wyprostowaną kończynę lub skrętnym mechanizmem urazu. Wśród typowych obrażeń znajdują się:
- złamania piszczeli i kostek, zwykle wymagające pełnego unieruchomienia gipsowego i bezwzględnego zakazu obciążania kończyny;
- skręcenia stawu skokowego, od lekkich dystorsji po uszkodzenia więzadłowe III stopnia, które wymagają unieruchomienia w ortezie typu Walker i późniejszej rehabilitacji;
- urazy stopy – od złamań kości śródstopia po stłuczenia palców.
Niezależnie od lokalizacji urazu, zalecenia pozostają spójne: unieruchomienie (gips, orteza lub opatrunek plastrowy), elewacja kończyny, chłodzenie w cyklach 15 minutowych, kontrola ortopedyczna zwykle po 5–7 dniach oraz profilaktyka przeciwzakrzepowa przy unieruchomieniach kończyny dolnej. Regularnie podkreśla się także konieczność stosowania leczenia przeciwbólowego — najczęściej paracetamolu lub NLPZ.
Codzienne urazy mają zróżnicowaną dynamikę, a nawet pozornie łagodne skręcenia kolana mogą wymagać pogłębionej diagnostyki rezonansu magnetycznego, zwłaszcza przy podejrzeniu uszkodzeń łąkotek czy więzadeł. USG kolana nie jest badaniem wystarczającym w takich sytuacjach.
Urazy narciarskie – inny mechanizm, często poważniejsze konsekwencje
Urazy na stoku wynikają z energii większej niż te na oblodzonym chodniku, przez co częściej dotyczą struktur wewnątrzstawowych lub prowadzą do złamań wymagających leczenia operacyjnego. Szczególnie często obserwuje się:
- uszkodzenia więzadeł kolana, zwłaszcza przy skrętnych mechanizmach upadku;
- urazy ścięgna Achillesa, w tym jego całkowite przerwanie — u pacjentów młodszych i aktywnych rozważa się postępowanie operacyjne;
- urazy podudzia, wymagające precyzyjnej diagnostyki obrazowej;
- złamania kości stępu, które w części przypadków należy stabilizować ortezą lub unieruchomieniem gipsowym.
Również tutaj kluczowe jest szybkie wdrożenie profilaktyki przeciwzakrzepowej, ponieważ immobilizacja po urazach narciarskich często trwa dłużej niż w przypadku urazów niskoenergetycznych.
Znaczenie właściwej diagnostyki i obserwacji
W wytycznych wielokrotnie podkreśla się wagę kontroli ortopedycznej we wczesnym okresie — zwykle w przedziale 5-10 dni — a także konieczność wykonania badań dodatkowych w razie narastającego bólu, zaburzeń czucia, upośledzenia ruchomości czy utrzymującego się obrzęku. Postępowanie to pozwala wychwycić przemieszczające się złamania, krwiaki wymagające ewakuacji (np. przy zwichnięciu rzepki) oraz ukryte uszkodzenia więzadłowe.
Warto zwrócić uwagę na powtarzające się rekomendacje dotyczące elewacji kończyny — elementu często przez pacjentów bagatelizowanego, a kluczowego dla ograniczenia obrzęku, bólu i ryzyka powikłań.
Wyzwania dla lekarzy w sezonie zimowym
Zima generuje zwiększone obciążenie systemu, dlatego kluczowa staje się konsekwencja w ocenie urazów oraz w edukacji pacjentów. Dobra praktyka obejmuje:
- jasne omówienie oczekiwanej dynamiki gojenia,
- zalecenie ograniczenia obciążania i właściwego korzystania z kul,
- zwrócenie uwagi na konieczność kontroli i potencjalnej zmiany unieruchomienia,
- informowanie o zagrożeniach związanych z brakiem profilaktyki przeciwzakrzepowej.
Dla wielu pacjentów właściwie prowadzona edukacja jest równie istotna jak samo unieruchomienie.
Podsumowanie
Urazy zimowe – zarówno te powstałe podczas spaceru, jak i na stoku – obejmują szerokie spektrum obrażeń i wymagają od lekarzy precyzyjnej oceny oraz konsekwentnego prowadzenia według zaleceń. Niezmiennie podstawą pozostają: unieruchomienie, odciążenie, elewacja, chłodzenie, profilaktyka przeciwzakrzepowa i kontrola ortopedyczna. Stosowanie tych zasad w połączeniu z odpowiednio dobraną diagnostyką pozwala znacząco ograniczyć powikłania i skrócić czas leczenia pacjentów w sezonie zimowym.
Na Platformie Medico PZWL znajdziesz kompleksową bazę zaleceń dla pacjentów z wszystkimi urazami ortopedycznymi – od złamań, skręceń po kontuzje stawów. Dla każdego urazu przygotowaliśmy gotowe, szczegółowe instrukcje postępowania, które możesz bezpośrednio przekazać pacjentowi: od natychmiastowej pierwszej pomocy, przez etapy rehabilitacji, po zalecenia profilaktyczne. To znacząco ułatwia Twoją pracę, oszczędzając czas na przygotowywanie indywidualnych zaleceń.
