Częste infekcje u dzieci, choć nierzadko budzą niepokój rodziców, w większości przypadków mieszczą się w fizjologicznej normie wynikającej z intensywnego kontaktu
z wirusami w żłobku, przedszkolu czy środowisku domowym. U najmłodszych dzieci nawet kilkanaście epizodów rocznie nie musi świadczyć o zaburzeniach odporności, lecz o naturalnym dojrzewaniu układu immunologicznego. Jednocześnie, pewne czynniki jak stres, niedobory witaminy D lub żelaza czy przerost migdałków mogą dodatkowo sprzyjać zwiększonej zapadalności. O tym czym są infekcje mówi, w wykładzie wideo dr hab. n. med. prof. CMKP Adam J. Sybilski.
Co to jest przeziębienie?
Według wytycznych EPOS z 2020 r., opublikowanych w czasopiśmie „Rhinology” przeziębienie to ostre zapalenie zatok przynosowych i błony śluzowej nosa.
Objawy mogą być bardzo uciążliwe: blokada nosa, wyciek z nosa, uczucie bólu głowy, upośledzenie węchu. Według eksperta nie należy bagatelizować żadnych z wymienionych objawów, szczególnie u dzieci czy osób starszych.
Jakie są przyczyny?
Do najczęstszych przyczyn przeziębień należą:
• naturalna ekspozycja na infekcje – żłobek, przedszkole, szkoła,
• stres,
• niedobory witaminy D,
• niedobór żelaza,
• przerost migdałka gardłowego.
Opracowania naukowe donoszą też, że nawracające infekcje mogą być spowodowane niewłaściwą dietą, wcześniactwem, niedotlenieniem.
Algorytm diagnostyczny
Kluczową rolę odgrywa właściwa diagnostyka, która pozwala odróżnić typowe infekcje wirusowe od zakażeń bakteryjnych wymagających innego postępowania. Wywiad, badanie fizykalne oraz podstawowe badania laboratoryjne pomagają ocenić, czy częste zachorowania mieszczą się w normie, czy wymagają pogłębionej oceny immunologicznej. Choć większość dzieci ma w pełni sprawny układ odpornościowy, niewielki odsetek może prezentować objawy sugerujące pierwotne lub wtórne niedobory, szczególnie jeśli infekcje są ciężkie lub zaburzają rozwój.
Ekspert wskazuje na poniższe statystyki występowania częstych przeziębień:
• 50% dzieci z prawidłowym układem odpornościowym,
• 30% z chorujących na alergię,
• 10% słaby układ odpornościowy,
• 10% zmiany anatomiczne, choroby metaboliczne.
(źródło: artykuł „Frequent Respiratory Infections among Young Children — Is there anything to Worry about?” Adam. J. Sybilski, Treatment Strategies. Paediatrics.)
Istotnym elementem jest bardzo dokładny wywiad z pacjentem i bardzo dokładne badanie fizykalne. Według eksperta ważniejszą rolę diagnostyczną ma jednak wywiad z chorym pacjentem. Należy też sprawdzić z jaką etiologią mamy do czynienia; najczęściej przy nawracających infekcjach (80-90%) napotykamy na infekcje wirusowe.
Czy w przypadku nawracających infekcji są konieczne badania laboratoryjne?
Badania diagnostyczne powinny być jakościowe i ilościowe.
Jeżeli badania są w normie to dalsza diagnostyka jest zbędna, ale w przypadku odchyleń od normy należy poddać dziecko dalszym badaniom pod kątem m.in. niedoboru odporności.
Badania laboratoryjne wymagane u dzieci z nawracającymi infekcjami:
• Morfologia krwi z rozmazem ręcznym,
• Elektrolity, glukoza, mocznik, kreatynina, AspAT, ALAT, GGTP,
• Badanie ogólne moczu,
• CRP,
• Badanie bakteriologiczne (jeżeli jest wskazane),
• Badanie radiologiczne (jeżeli jest wskazane),
• Stężenia immunoglobulin (szczególnie w pierwszych dwóch latach życia).
Stany sprzyjające wtórnym niedoborom odporności.
Leczenie immunosupresyjne:
• Chemioterapia,
• Choroba autoimmunologiczna,
• Ablacja szpiku kostnego przed przeszczepem,
• Przeszczepy narządów.
Zakażenia:
• Zakażenia wirusowe: HIV, odra, wirus Herpes,
• Zakażenia bakteryjne,
• Zakażenia prątkami,
• Zakażenia pasożytnicze.
Choroby nowotworowe:
• Szpiczak mnogi,
• Guzy lite,
• Przewlekła białaczka.
Zaburzenia homeostazy:
• Cukrzyca,
• Niewydolność nerek/dializy,
• Niewydolność/marskość wątroby,
• Niedożywienie.
Choroby autoimmunologiczne:
• Toczeń rumieniowaty układowy,
• Reumatoidalne zapalenie stawów.
Urazy:
• Oparzenia
Ekspozycja na szkodliwe czynniki środowiskowe:
• Promieniowanie jonizujące, ultrafioletowe,
• Toksyczne związki chemiczne.
Na zakończenie wykładu ekspert prezentuje dokładny algorytm diagnostyczny leczenia infekcji.
Należy też pamiętać o tym, żeby wychwycić te objawy, które mogą świadczyć o wtórnych lub pierwotnych niedoborach immunologicznych.